TT - Từng là người nghiện hút, gái mại dâm, đi bụi... những thanh niên này nay đã “rửa tay gác kiếm”, trở lại cùng tham gia giúp đỡ trẻ em, thanh niên đường phố tránh nguy cơ rơi vào tệ nạn xã hội. Làm bạn rồi hỏi han, động viên giúp đỡ, đó là cách những đồng đẳng viên đường phố thực hiện nhiệm vụ của mình.

Lê Hoàng Hải (bìa trái) và Hồng Nhung (giữa) ghi lại công việc hằng ngày trên đường phố - Ảnh: HỮU TRÍ

Trở lại hè phố

Mưu sinh để giúp bạn đường phố Nhiều bạn vừa làm đồng đẳng viên vừa làm thêm nghề khác mưu sinh hoặc tham gia một dự án hỗ trợ khác để đủ sống. “Thu nhập hằng tháng mà các đồng đẳng viên nhận được chỉ là hỗ trợ chứ không phải lương, mình luôn khuyên các bạn tìm thêm một nghề khác để làm” - chị Nguyễn Thúy Ngọc cho biết.

Gần ba năm nay, công việc hằng ngày của Lê Hoàng Hải là lang thang trên các tuyến phố quanh khu vực hồ Thiền Quang (Q.Hai Bà Trưng, Hà Nội) làm bạn với trẻ mưu sinh trên đường phố.

“Mấy năm trước mình từng đi bụi, sử dụng ma túy” - Hải nói về quá khứ của mình.

Nỗ lực tránh xa được con đường tệ nạn, Hải tiếp tục “định cư trên phố” với vai trò là một đồng đẳng viên trợ giúp những hoàn cảnh giống mình trước đây. Đó là khi Hải gặp Nguyễn Thúy Ngọc, cán bộ phụ trách dự án phòng tránh lây truyền HIV trong nam thanh niên của Tổ chức Cứu trợ trẻ em (thực hiện thông qua Trung tâm hỗ trợ các tổ chức xã hội và phát triển cộng đồng, thuộc Hội Nghiên cứu khoa học Đông Nam Á), được Ngọc rủ giúp trẻ đường phố.

Vốn là dân đường phố nên việc tiếp cận những trẻ đi bụi, mồ côi, ăn cắp ở chợ, đánh giày, bán dâm... đối với Hải không có gì khó khăn.

“Mưu sinh trên đường phố, ngủ lề đường, ở chợ hay công viên khiến các bạn dễ rơi vào tệ nạn như bán dâm, ma túy, ăn cắp... Mình kể cho họ nghe câu chuyện mình từng trải, làm sao để họ hiểu mình đang tìm cách giúp đỡ” - Hải chia sẻ.

Một đồng đẳng viên khác là Trang cho biết bản thân cô bị nhiễm HIV từ người chồng. Chồng mất để lại ba đứa con nhỏ. Sức khỏe suy nhược nên việc kiếm sống nuôi con của Trang khá vất vả.

Khi gặp một đồng đẳng viên trong dự án phòng tránh lây truyền HIV, Trang chia sẻ hoàn cảnh của mình và được mọi người giúp đỡ. Ba đứa con nhỏ được gửi vào một ngôi chùa nuôi giúp, còn Trang xuống phố trò chuyện với những phụ nữ bán dâm về kiến thức phòng chống HIV và những hiểm nguy bệnh tật trong nghề.

Còn Nguyễn Thị Hồng Nhung mới làm đồng đẳng viên đường phố hai tháng nay. Đối với cô gái 21 tuổi này, công việc như liều thuốc giúp cô nguôi ngoai những ký ức buồn. “Bố mẹ chia tay lúc mình học lớp 8, mình chán nhà bỏ đi lang thang rồi phụ việc trong các quán xá kiếm sống”, Nhung nói.

Ham muốn kiếm tiền nhanh, Nhung theo đám bạn chuyển sang làm ở các quán karaoke rồi đi khách. 19 tuổi, Nhung có bạn trai và mang thai. Đứa bé được gửi cho người nhà nuôi và cô tiếp tục bán thân kiếm sống. Có bận Nhung bị lừa bán lên Hưng Yên với giá 2 triệu đồng, phải đi khách trong ba tháng để trả nợ chủ mua...

Thế nên khi nghe một đồng đẳng viên kể về công việc đang làm, Nhung xin tham gia ngay.

Rủ nhau cùng tốt

Tổ cứu net Khi Hồng Nhung tham gia dự án, các đồng đẳng viên bàn với nhau lập một tổ “cứu net”. “Trước đây mình lên mạng biết nhiều bạn ngồi online cả ngày, kẹt tiền trả thì kêu cứu net, dễ bị người xấu lợi dụng” - Nhung cho hay. Hiện nay mỗi ngày Nhung online 3-4 giờ, nếu thấy ai kêu cứu net thì Nhung nhảy vào trò chuyện và cùng các đồng đẳng viên khác tìm cách “gỡ rối”. Nhiều trường hợp đã được các bạn cứu thành công, tránh được hiểm nguy rình rập mà kẻ cứu net cũng như người kêu cứu thường gặp phải.

Hiện nay tại Hà Nội có năm nhóm đồng đẳng viên, mỗi nhóm 3-4 bạn hằng ngày tiếp xúc với trẻ em, thanh niên đường phố ở các khu vực Thanh Xuân, Đống Đa, Hoàn Kiếm, Cầu Giấy, hồ Thiền Quang, tư vấn các bạn tránh các hành vi phạm pháp, phòng ngừa bệnh tật...

Nhiều bạn đi bụi sau khi được đồng đẳng viên tỉ tê đã tham gia dự án, trở lại hè phố, trợ giúp bạn mình.

Nguyễn Thúy Ngọc cho biết bạn nào đi bụi cũng quen được với nhiều bạn đi bụi khác, có khi là một nhóm lớn, mình không giúp được người này thì có thể giúp người khác. Khi nhiều người tin tưởng vào các đồng đẳng viên hay ai đó trong số họ có chuyển biến tích cực thì cũng tác động tốt đến các bạn còn lại.

Như trường hợp bạn Hoàng (quê Hải Phòng) bỏ nhà đi bụi lên Hà Nội vì gia đình lục đục. Để kiếm sống, Hoàng đi bán dâm và sa vào ma túy. Tâm sự với Hoàng, Lê Hoàng Hải biết được cậu rất mong muốn về nhà. Hải đem câu chuyện mình từng trải ra kể, rồi các đồng đẳng viên khác tâm sự nhiều hoàn cảnh còn khó khăn hơn gấp nhiều lần vẫn có thể quay lại sống tốt.

Rù rì một thời gian, Hoàng quyết định về, gia đình mừng rơn. Hiện Hoàng đang yên ổn với nghề lái xe cẩu tại quê nhà.

Nhiều bạn khác như Tùng, Hưng, Mạnh... sau thời gian tiếp xúc với các đồng đẳng viên, người thì kiếm công việc để làm, người muốn “nhập hội”, người khác về quê... Cuộc sống các bạn từng đi bụi ấy chưa hẳn thay đổi ngay nhưng đã có hướng đi khác tốt hơn.

HỮU TRÍ