TT - Sáng 30-8 tại trại giam Thủ Đức (Hàm Tân, Bình Thuận), hơn 800 phạm nhân đã được đặc xá. Mỗi người mỗi số phận và đường về khác nhau, nhưng tất cả đều chung niềm hân hoan, nghẹn ngào trong ngày trở lại đời thường.

Ông Đinh Văn Đào (82 tuổi), quê ở Đồng Nai, chia tay một phạm nhân ở lại trại - Ảnh: HOÀNG LỘC

Sáng 29-8, những phân trại ở trại giam Thủ Đức có một điểm khác ngày thường: đến giờ lao động vẫn còn rất đông phạm nhân được ở lại buồng giam, người xếp đồ đạc, người chạy xuống căngtin mua thật nhiều bánh trái để đãi bạn tù... Họ chính là những phạm nhân được đặc xá và được nghỉ lao động để chuẩn bị cho ngày trở về.

Chung niềm vui

Câu chuyện ngày về, ngày sum họp có lẽ chưa khi nào được kể nhiều như ở trại Thủ Đức những ngày này. Không chỉ bởi ngày sum họp sắp đến mà với rất nhiều phạm nhân được đặc xá, họ không dám nghĩ con đường trở lại đời thường lại sớm đến thế.

Hơn bảy năm trước, khi vừa xong kỳ thực tập khoa du lịch Đại học Đông Đô (Hà Nội), Nguyễn Thị Thu Hiền vào TP.HCM chơi và không kìm được cám dỗ đồng tiền đã sa chân vào một đường dây buôn bán ma túy. Ngày tòa kêu án 16 năm tù, Hiền nghĩ cuộc đời đã đóng sập cửa. Nhưng nhờ cải tạo tốt, chỉ chưa tới phân nửa thời gian, Hiền được ra trại.

Chỉ xếp gọn hai bộ quần áo vào giỏ xách, còn bao nhiêu đồ đẹp gia đình gửi vào cộng với son phấn, kẹp tóc, xà bông... Hiền gửi lại hết cho bạn cùng phòng ở phân trại 5. “Mai đã về nhà rồi, các chị cần bao nhiêu em gửi vào cho dùng” - cô không giấu được niềm hân hoan nói.

Già bạc tóc, râu trắng phủ cằm, nhưng ông Đinh Văn Đào, quê ở Đồng Nai, nói cười suốt mấy ngày cuối, đi bắt tay khắp lượt các bạn tù ở phân trại K1. 82 tuổi, ông chính là một trong hai phạm nhân già nhất và là trường hợp đặc biệt nhất trong đợt đặc xá này. 12 năm trước, ông Đào dùng súng săn bắn chết người trong một lần đi rẫy, tòa kêu án chung thân.

Ông Đào nói: “Ngày vô trại tui nghĩ chắc con cháu cất mộ sẵn chứ không mong ngày về. Vậy mà giờ tui ra trại rồi đây, ráng sống thêm mười năm nữa cho biết đời tự do”.

Những câu chuyện như của cô gái Nguyễn Thị Thu Hiền, của ông Đinh Văn Đào không phải là cá biệt ở trại giam Thủ Đức trong đợt đặc xá này. Nhưng chúng tôi vẫn không khỏi bất ngờ khi trong các phạm nhân được đặc xá có cô gái bé nhỏ Phan Thị Hiền Thảo, là nhân vật trong ký sự pháp đình “Đôi nạng gỗ và vụ án giết người” trên Tuổi Trẻ ngày 28-2-2008.

Liệt hai chân, một mình bơ vơ giữa Sài Gòn mưu sinh và bị người yêu bội bạc, lừa cả tình lẫn tiền, Thảo quẫn trí tạt hai ca axit vào bạn tình. Số phận bi đát phía sau bản án của cô gái tật nguyền ấy đã khiến phóng viên các báo Tuổi Trẻ, Pháp Luật TP.HCM, Phụ Nữ... vào cuộc, tìm luật sư trợ giúp... Nhưng với tội lỗi ấy, Thảo vẫn bị kết án 10 năm tù. Đoạn kết bài ký sự chỉ mới hai năm trước đây, phóng viên Tuổi Trẻ từng viết: “Mười năm nữa ra tù, đôi nạng gỗ ấy sẽ đi về đâu?...”.

Câu hỏi ấy hôm qua đã được trả lời mà không cần đợi đến mười năm. Thảo cười thật tươi: “Ở trại, em có đọc được bài báo ấy của Tuổi Trẻ. Cảm ơn các anh chị nhà báo và luật sư đã giúp đỡ. Nhờ cải tạo tốt nên hơn ba năm em được ra trại. Giờ em sẽ về Đồng Tháp, mẹ đang chờ”.

Muôn nẻo đường về

Từ tờ mờ sớm, cổng trại giam Thủ Đức đông nghịt người đến ngóng chờ người thân ra trại. Những phạm nhân không có người thân đến đón cũng được trại cấp tiền hoặc cho xe đưa về tận nơi. Con đường ra trại giống nhau nhưng con đường trở lại đời thường thì mỗi người mỗi cảnh.

“Về nhà, việc đầu tiên em sẽ ra chợ Phủ Lý (Hà Nam) ăn bát bún cá thật đã. Công việc thì em chưa tính nhưng bố mẹ đã chuẩn bị sẵn một quầy bán quần áo nho nhỏ rồi” - cô gái Nguyễn Thị Thu Hiền cười tươi, không bận nhiều suy tư về dự định cho ngày trở về.

Tương tự, Đinh Công Đức, quê ở Hàm Thuận Nam (Bình Thuận), thật thà: “Được về, em vui quá quên cả tiền lộ phí cán bộ cấp, chạy ra cổng luôn”. Đức bị kết án 10 năm tội giết người, sau năm năm đã được đặc xá. “Về nhà tu dưỡng thôi, ông anh có sẵn tiệm sửa xe rồi, về là em làm liền” - Đức hớn hở nói.

Cô gái tật nguyền Phan Thị Hiền Thảo nói về với mẹ thì vui không gì hơn. Chưa biết sẽ bước tiếp thế nào với cuộc đời bằng đôi nạng gỗ nhưng Thảo nói muốn tìm một công việc nào đó phù hợp trong các trung tâm dành cho người khuyết tật. “Bước đi với cuộc đời bằng đôi nạng chắc không dễ, nhưng em không vào Sài Gòn nữa mà về nhà ở Đồng Tháp, có gia đình em tin sẽ tốt hơn” - Thảo bộc bạch.

Chung niềm vui ngày về, được ra tù trước thời hạn nhưng cũng rất nhiều người mang trong lòng nỗi âu lo về một tương lai chưa thể định rõ. Bà Hoàng Thị Xuân ở Bù Đốp (Bình Phước) nói ra tù bà sẽ về lại mảnh đồi sắn và rãnh mương ở quê nhà. Nhưng chồng bà cũng bị án ma túy như bà, còn đến tám năm nữa mới ra trại, có đứa con nhỏ thì gửi vào cô nhi viện. Câu chuyện về với đời thường của bà Xuân chắc sẽ mang rất nhiều nỗi gian truân, khắc khoải.

872 phạm nhân được đặc xá ở trại giam Thủ Đức là chừng ấy niềm hân hoan, chừng ấy niềm vui và cả nỗi âu lo, những trăn trở cho ngày trở lại đời thường. Nhưng nói như đại tá Trần Hữu Thông, giám thị trại giam Thủ Đức: “Sẽ cần nhiều thời gian để họ trở lại với đời thường. Và cũng như câu chuyện đặc xá ngày hôm nay, về với đời thường còn một câu chuyện chờ họ kể tiếp, đó là ai nỗ lực nhiều hơn sẽ hòa nhập và được cuộc đời đón nhận sớm hơn”.

Theo mẹ ra tù Phút chờ đợi trước giờ ra trại của các nữ phạm nhân ở phân trại K1 - Ảnh: HOÀNG LỘC Ở phân trại K1 có đến bốn phạm nhân nữ ra tù với niềm vui được nhân thêm khi trở về nhà cùng những đứa con được sinh trong tù. Trong số những bé theo mẹ về nhà đợt đặc xá này lớn nhất là bé K’Như, gần 4 tuổi, con của chị K’Xuân, người K’Ho ở Lâm Hà (Lâm Đồng). Có thai trước ngày bị kết án, khi vào tù K’Xuân mới biết mình mang thai và sinh luôn trong tù. Ngày ra trại, bé K’Như hồn nhiên nói với mẹ: “Mình về đâu vậy mẹ, con nhớ trại có các chú cán bộ lắm...”. Không giấu được niềm vui, chị K’Xuân nói: “Việc đầu tiên mình về là phải dạy tiếng K’Ho cho con, cháu sinh trong trại nên toàn nói tiếng Kinh không thôi”. Trại giam Thủ Đức là trại giam có nhiều phạm nhân được đặc xá nhất cả nước với 872/17.210 phạm nhân trong dịp này. Đại tá Trần Hữu Thông cho biết nhờ công tác bình xét đặc xá được diễn ra chặt chẽ, dân chủ nên cả trại chỉ có một trường hợp đề nghị đặc xá không được xét. Những tỉnh thành có trên 20 phạm nhân được đặc xá đều có xe đưa về tận địa phương, các trường hợp khác được cấp tiền lộ phí về nhà. Ngoài ra, mỗi phạm nhân còn được phát một bộ quần áo dân sự.

VIỄN SỰ - HOÀNG LỘC - SƠN LÂM